Autyzm – wskazówki dla nauczycieli

Wskazówki dotyczące autystycznych uczniów mogą ale i nie muszą ułatwić pracę na lekcji, każdy uczeń jest szczególnie wrażliwy na inne bodźce sensoryczne. Jednak ogólne zasady brzmią podobnie dla wszystkich

Wskazówki dla nauczycieli mających w klasie autystycznych uczniów

Cel polecenia ⇒ plecenie ⇒ sposób wykonania ⇒ czas wykonania polecenia

To podstawowa formuła ułatwiająca pracę na lekcji. Ale czasem trzeba być elastycznym lub działać instynktownie – a czasem wystarczy być tylko uważnym i nie przeszkadzać – ale to już pewnie wiecie.

  1. Język „pisany” mile widziany. Polecenia, zadania domowe, prezentacje wizualne lepiej zakotwiczą się w autystycznych mózgach niż wypowiedzi i polecenia słowne.
  2. Mów nisko, powoli i zostaw czas uczniowi na „przetwarzanie” informacji, zwykle potrzebują więcej czasu na zrozumienie/poukładanie tego, czego od nich oczekujesz.
  3. Podawaj logiczny cel polecenia. Np. dzięki temu ćwiczeniu nauczysz się poprawnego pisania listu. Przyda ci się do pisania maili w przyszłej pracy…
  4. Zwracaj się po imieniu. Otrzymasz szybszą reakcję.
  5. Mów zwięźle, używaj prostych nierozbudowanych poleceń. Powiedz: idź do sali numer 24, zaraz zacznie się uroczystość (podajesz powód).
  6. Naucz ucznia „trafiać” z klasy do klasy. Przećwiczcie w wolnej chwili zrozumienie planu szkoły. Jeśli trzeba niech uczeń posiada go w formie zrozumiałego schematu lub rozpiski w dostępnym miejscu – to jego być albo nie być w masowej szkole – powód spóźnień i niepotrzebnego stresu lub wydalenia ze szkoły.
  7. Plan lekcji wraz z numerami sal wręczaj uczniom już na rozpoczęciu roku szkolnego. To pozwoli im szybciej się przyzwyczaić do nowych schematów.
  8. Pozwalaj na korzystanie/fotografowanie smartfonem jeśli uczeń nie zdąży czegoś zapisać, czasem może być potrzebny album twarzy z podpisami – jeśli ma problemy z rozpoznawaniem, dość częste w autyzmie i pokrewnych zaburzeniach jeśli inni uczniowie wyrażą zgodę.
  9. Informuj ucznia o zmianach. Nieobecnościach nauczycieli, zmianach godzinowych, zastępstwach. Pozwoli mu to redukować stres związany ze zmianą, który odczuwają bardziej niż typowi uczniowie.
  10. Korzystaj z historyjek społecznych. Pomagają zrozumieć zaistniała sytuację.
  11. Wyjaśnij na czym polega przemoc fizyczna i słowna. Pamiętaj, uczeń z autyzmem jest bardziej narażony na agresję rówieśników. Często przez swoje sztywne myślenie/zachowania pada ofiarą kłamstw – jest wkręcany w różne sytuacje – nie potrafi odróżnić drwiny a nawet wykorzystywania i przemocy od normalnych kontaktów – to kolejny powód do przedwczesnego ukończenia edukacji w masowych szkołach, ponieważ wina często ląduje po stronie ucznia z autyzmem, który nie potrafi się bronić, ani nie skarży.
  12. Natychmiast reaguj na przemoc. Wzywaj rodziców obu stron jeszcze w ten sam dzień. To najskuteczniejszy sposób na przemoc. Nawarstwianie w czasie krzywdzi wszystkich uczniów. Niestety autycy często nie zgłaszają przemocy – jednak wystarczy obserwować zachowanie na przerwach.
  13. Gdy mówisz do ucznia używaj wzmocnień: podejdź, zwróć się po imieniu, gdy trzeba dotknij ramienia (jeśli uczeń nie jest nadmiernie wrażliwy na bodźce dotykowe), wydaj krótkie rzeczowe polecenie, dodaj konieczny czas na przetworzenie informacji, oczekuj informacji zwrotnej – spojrzenia, skinienia lub po prostu rozpoczęcia pracy.
  14. Uczniowie z autyzmem często nie wiążą gestu z poleceniem. Nie używaj samych gestów. Na przykład, nie pokazuj palcem wyjścia –  bo nie zrozumie – lepiej powiedz: wyjdź już za drzwi. Nie pokazuj kładąc palec na ustach ciiiii – powiedz: mów ciszej.
  15. Używaj list kontrolnych, piktogramów, obrazkowych przypomnień, tabelek, punktów, diagramów, skal itp. jeśli „skutecznie” działają na lekcji – ale nie przesadzaj – ucz korzystania z typowych narzędzi do nauki/zawsze ucz samodzielności – to ułatwi mu dalszą edukację. Szybko wycofuj „sztuczne wzmocnienia” i „pomoce autystyczne” – rynek demonizuje i wymusza ich niezbędność.
  16. Rób przerwy. Niech uczeń korzysta z sali wyciszeń.
  17. Bądź elastyczny. Naucz się tolerować sztywność zachowań i wypowiedzi autystycznych uczniów. Często wyglądają na złośliwe, przemądrzałe lub ignorujące rozmówcę. W rzeczywistości pedantyczny ton lub bezczelna barwa głosu wynika z barier językowych, komunikacyjnych werbalnych i niewerbalnych typowych dla spektrum autyzmu, a nie z chęci dopiekania komuś. Jednak specyficzne wypowiedzi  mogą skutecznie rozstroić całe zajęcia. Musicie ustalić swój indywidualny tok wyciszania zachowań wpływających destrukcyjnie na przebieg zajęć – wskazówki na stronach autyzmschemat.life oraz autyzmwszkole.com).
  18. Bądź czujny na przeciążenia sensoryczne, przed „atakiem” reaguj: zrób przerwę, pozwól na wyjście z klasy, dowiedz się co go uspokaja, porozmawiaj koniecznie o tym z rodzicami itp.
  19. Dopasuj zainteresowania ucznia do tematów lekcyjnych (jeśli przedmiot jest dla niego problemowy), np. tramwaje, samoloty, kopalnie, minerały, gry komputerowe, postaci z ulubionych filmów,  broń rycerska – mogą być „materiałem” do zadań matematycznych czy wykorzystane w dyskusjach o pokoju zagrożeniach i konfliktach na świecie.
  20.  Na początku niech uczeń siedzi sam, (chyba, że już związał się z jakimś kolegą czy koleżanką) lepiej żeby ławka była odwrócona do ściany – dotyczy młodszych uczniów (okno może rozpraszać, głównie światło słoneczne) – redukcja rozpraszających bodźców wpływa pozytywnie na proces edukacji. Nadreaktywny towarzysz z ławki może zaprzepaścić całą edukację – być powodem wydalenia ze szkoły. Dobieraj miejsce i partnera z głową…lub rozważ jego brak.
  21. Bądź konkretny i rzeczowy, nie okazuj zmieszania. Nie reaguj na zaczepki, nie przekraczaj osobistej przestrzeni/odległości w przypadku agresywnych uczniów. Nie patrz za długo w oczy. Zaczepki i przekleństwa kieruj na konstruktywną pracę, czasem ignoruj. Dla autyka wyrzucenie z klasy może być nagrodą, a nie karą.
  22. Nagradzaj pożądane zachowania. Nagrody wizualne działają lepiej, np. dodatkowe części do układanki lub spędzanie czasu w sali wyciszeń. Gra na komputerze.
  23. Informuj o początku i końcu zadania/ćwiczenia na lekcji oraz czasie jego wykonywania… i celu.
  24. Unikaj widowni. Jeśli upominasz swoich uczniów rób to bez świadków.  Przestrzeganie tej zasady uratowałaby przed destrukcyjnymi zachowaniami wiele osób nie tylko autystycznych. Autystyczny uczeń jest często nadwrażliwy na krytykę.
  25. Zapełniaj przerwy zajęciami. Wychowawca mojego syna w podstawówce pozwolił korzystać uczniom z sali komputerowej. Przestali szarpać się na przerwach- wypełnili czas grami. Mojemu synowi poprawiło to humor – zwykle padał ofiarą zaczepek. Zabicie nudy w trakcie samotnych przerw kiedy jeszcze nie pozwalano korzystać ze smartfonów poprawiło jego kondycję psychiczną.
  26. Uwzględniaj wolne tempo pracy, np. pisanie, czytanie, kartkówki.
  27. Nie „wyrywaj” do odpowiedzi.
  28. Nie obarczaj za długimi zadaniami – specjaliści od autyzmu apelują o możliwie najkrótsze wersje zadań domowych dla autystycznych uczniów, którzy często mają trudności z motoryką małą, szybko się męczą i zniechęcają – do tego wykazują zaburzenia dyslektyczne – lub mają w „pakiecie” ADHD, ADD itp. Zadania redukuj do paru punktów z głównego zadania.
  29. Każda zmiana grafików, planów, przyzwyczajeń, szkolnych mogą być stresogenna. Uprzedzaj o zmianach możliwie szybko. Ustalaj plany B. Lęki i nadmierna płochliwość wobec zmian – to typowa cecha autyzmu.
  30. Sprawdzaj na koniec lekcji czy uczeń zapisał, zrozumiał zadanie domowe.
  31.  Zadanie domowe napisz na tablicy! Zanim przed dzwonkowy harmider rozproszy ucznia – zadanie domowe zapisz na tablicy. Sprawdź dyskretnie czy uczeń zapisał je w zeszycie. Niezapisane/nieodrobione zadania domowe – oraz brak współpracy między nauczycielami w tym względzie stały się powodem do zakończeniem edukacji wielu autyków w masowych szkołach.
  32. Wadliwa organizacja. Jeśli zostawił farby i bloki w szafce wczoraj – dzisiaj zapomni je przynieść na kolejną lekcję plastyki. Lekcja plastyki nie skojarzy mu się z koniecznością ponownej wizyty „w szafce”. Trzeba wysłać go do szafki –  jeszcze na przerwie. Nieszczęsna szafka obniżała oceny mojemu synowi z autyzmem przez całą podstawówkę. Pakowałam mu do plecaka przybory i zabraniałam zostawiać niedokończone prace czy przybory w szafce tym bardziej stroje na wf.
  33. Pochwała. Chwal swoich podopiecznych. Pochwała to najlepsza forma docenienia cudzej pracy. Autystyczny uczeń słyszał głównie krytykę na każdym szczeblu wychowania, edukacji czy umiejętności społecznych. Każda pochwała doda mu potrzebnej jeśli niekoniecznej w jego przypadku motywacji do dalszego działania. Logiczna pochwała to sekret do sukcesu edukacyjnego autystycznego ucznia.  A właściwa również logiczna motywacja to klucz do sukcesu. Nadmierna krytyka i częste zwracanie uwagi w okresie dojrzewania działa raczej destrukcyjnie. Zatem starajmy trzymać się jasnych stron. Chwalmy częściej.
  34. Praw komplementy i ucz swoich podopiecznych ich prawienia oraz prawidłowej reakcji na komplementy. To podstawa umiejętności społecznych w szkole, w pracy i w życiu.
  35. Potrzebne zajęcia dodatkowe to takie, które pomogą redukować ich niedociągnięcia – tu należy się skupić przede wszystkim na przedmiotach, z którymi autystyczni uczniowie nie dają sobie rady (historia, przyroda, polski lub matematyka – różnie) które, mogą być powodem odroczenia. Później/(w trakcie) na umiejętnościach społecznych pomagających przetrwać im w szkole i poza domem. Potrzebny jest konkret, a nie zajęcia które nic nie wnoszą. Potrzebna jest kompensacja pozwalająca utrzymać się w masowej szkole – nie „sztuczne terapie”. W szkole należy uczyć uczenia się – a w życiu umiejętności społecznych. Pedagog/nauczyciel czy asystent musi dawać wędkę, a nie rybkę o tym najczęściej zapominają terapeuci i sami rodzice. Dla nauczycieli to dalej nowy rozdział, który nie znajduje odzwierciedlenia w skostniałym systemie edukacyjnym. Lepiej uczyć dziecko jak ma kupować pączki a jak pomidory, i gdzie, jak załatwiać sprawy z dorosłymi, jak uścisnąć dłoń,  jak upominać się o nie wpisane w dzienniku plusy i nie wydaną resztę, a jak rozmawiać z agresywnymi „kumplami”, jak radzić sobie z lękami i z odrzuceniem, jak prosić i dziękować, jak zapanować nad zachowaniami destrukcyjnymi…itd. Gotowe dialogi, początki rozmów, scenki z życia, dramy, a co zrobić gdy ktoś… A do kogo się zwrócić gdy…itp. Potrzebne to, co pomoże im przetrwać TERAZ na kolejnych szczeblach edukacji w masowym szkolnictwie, w ich szkole, z ich klasą –  oraz to, co pomoże im „załatwianie spraw” w życiu codziennym, biorąc pod uwagę problemy z kontaktami wynikające z ASD oraz kładąc szczególny nacisk na poznanie i „instrukcję obsługi” „przeciążeń sensorycznych”, a przede wszystkim wydobycie ich potencjału – tego związanego „dziwacznymi zainteresowaniami” i przekłucie ich w przyszły zawód, który rzeczywiście będzie możliwy do wykonywania biorąc pod uwagę specyfikę lokalnego rynku i trudnego otoczenia.

®Sylwia Iwan

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

Blog na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: